डिसेम्बरमा चरम बिन्दुमा पुग्दैछ अल निनो, कतै भारी वर्षा त कतै खडेरीको जोखिम

मेयरसाप डेस्क

काठमाडौं । सन् २०२६ को अन्त्यतिर विश्व मौसममा ठूलो प्रभाव पार्न सक्ने गरी अल निनो थप शक्तिशाली बन्ने संकेत देखिएको छ। विश्व मौसम संगठन (डब्ल्यूएमओ) का अनुसार बलियो बन्दै गएको अल निनो डिसेम्बर आसपास चरम अवस्थामा पुग्न सक्ने सम्भावना छ।

अल निनो शक्तिशाली बनेसँगै विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा तापक्रम, वर्षा र मौसमी गतिविधिको ढाँचामा परिवर्तन आउन सक्छ। कतिपय क्षेत्रमा अत्यधिक गर्मी र खडेरीको जोखिम बढ्न सक्ने भए पनि अन्य क्षेत्रमा भने भारी वर्षा र बाढीको सम्भावना बढ्ने मौसमविद्हरूको आकलन छ।

डब्ल्यूएमओका अनुसार मध्य तथा पूर्वी उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम अक्टोबरदेखि डिसेम्बर २०२६ सम्म असामान्य रूपमा उच्च रहने सम्भावना छ। यही अवस्थाका आधारमा वैज्ञानिकहरूले अल निनो डिसेम्बर आसपास चरममा पुग्न सक्ने अनुमान गरेका हुन्।

प्रशान्त महासागरको तापक्रम असामान्य रूपमा बढ्दै

अल निनोको अवस्था र त्यसको तीव्रता मापन गर्न वैज्ञानिकहरूले प्रशान्त महासागरको निनो–३.४ क्षेत्रलाई प्रमुख सूचकका रूपमा लिन्छन्। भूमध्यरेखीय मध्य तथा पूर्वी प्रशान्त महासागरमा पर्ने यो क्षेत्रमा समुद्रको सतहको तापक्रम सामान्यभन्दा कति माथि वा तल छ भन्ने आधारमा अल निनो वा ला निनाको अवस्था पहिचान गरिन्छ।

उपलब्ध तथ्यांकअनुसार निनो–३.४ क्षेत्रमा समुद्रको सतहको तापक्रम जुन २०२६ मा सामान्यभन्दा करिब १.६ डिग्री सेल्सियस बढी थियो। अगस्टसम्म आइपुग्दा यो अन्तर बढेर करिब २.५ डिग्री सेल्सियस पुगेको छ।

अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्मको अवधिमा उक्त क्षेत्रमा समुद्रको तापक्रम सामान्यभन्दा औसत ३.७ डिग्री सेल्सियससम्म बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। तापक्रममा यस्तो वृद्धि कायम रहेमा डिसेम्बरमा अल निनो विगतमा अभिलेख गरिएका शक्तिशाली घटनामध्ये एक बन्न सक्ने आकलन गरिएको छ। डब्ल्यूएमओका अनुसार विकसित हुँदै गएको अल निनो सन् २०२७ को फेब्रुअरीसम्म कायम रहने सम्भावना पनि उच्च छ।

विश्वव्यापी तापक्रम थप बढ्ने जोखिम

बलियो अल निनोको प्रमुख प्रभाव विश्वव्यापी तापक्रममा देखिन सक्छ। अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्म विश्वका ठूलो भूभागमा सामान्यभन्दा बढी तापक्रम रहने सम्भावना रहेको मौसमविद्हरूले बताएका छन्। यसको अर्थ हरेक ठाउँमा निरन्तर अत्यधिक गर्मी हुनेछ भन्ने होइन। तर समग्र मौसम अवधिमा औसत तापक्रम बढ्नुका साथै चरम गर्मीका घटना हुने सम्भावना भने बढ्न सक्छ।

जलवायु परिवर्तनका कारण विश्वको औसत तापक्रम यसअघि नै बढिरहेको अवस्थामा शक्तिशाली अल निनो थपिएपछि गर्मीको जोखिम अझ बढ्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको अनुमान छ। अगस्ट २०२६ मा विश्वव्यापी समुद्री सतहको तापक्रम पनि उच्च तहमा पुगेको जनाइएको छ।

कतै भारी वर्षा, कतै खडेरी

अल निनोले तापक्रम मात्र होइन, विश्वभरको वर्षाको ढाँचामा समेत परिवर्तन ल्याउन सक्छ। केही क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुने सम्भावना रहँदा अन्य क्षेत्रमा वर्षा घट्ने जोखिम हुन्छ। पूर्वी तथा मध्य प्रशान्त क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षाको सम्भावना देखिएको छ। अफ्रिकाको ग्रेटर हर्न, मध्य एसियाका केही भाग, पूर्वी एसियाका तटीय क्षेत्र तथा उत्तरी अरब प्रायद्वीपका केही क्षेत्रमा पनि सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यसको विपरीत पश्चिमी प्रशान्त र भारतीय उपमहाद्वीपमा सामान्यभन्दा कम वर्षा हुने सम्भावना देखिएको छ। मध्य अमेरिकाको दक्षिणी भाग, क्यारेबियन तथा उत्तर–पश्चिमी दक्षिण अमेरिकामा पनि वर्षा कम हुन सक्ने डब्ल्यूएमओको अनुमान छ।

भारतसहित दक्षिण एसियामा चिन्ता

भारतीय उपमहाद्वीपमा सामान्यभन्दा कम वर्षाको सम्भावनाले दक्षिण एसियाका मुलुकमा समेत चिन्ता बढाएको छ। वर्षा घटेमा कृषि उत्पादन, जलस्रोत, खानेपानी तथा त्यससँग सम्बन्धित आर्थिक गतिविधिमा असर पर्न सक्छ। यद्यपि मौसमी पूर्वानुमानले कुनै निश्चित स्थानको मौसम ठ्याक्कै कस्तो हुन्छ भन्ने निश्चित गर्दैन। स्थानीय भौगोलिक अवस्था, वायुमण्डलीय प्रणाली तथा अन्य मौसमी कारकका कारण वास्तविक तापक्रम र वर्षा पूर्वानुमानभन्दा फरक हुन सक्छ।

हिन्द महासागर र एटलान्टिक पनि असामान्य रूपमा तात्दै

प्रशान्त महासागरमा विकसित भइरहेको अल निनोसँगै अन्य महासागरको अवस्थाले पनि विश्वको मौसमी प्रणालीमा प्रभाव पार्न सक्छ। डब्ल्यूएमओका अनुसार इन्डियन ओसन डाइपोल (आईओडी) अहिले सकारात्मक अवस्थामा रहेको छ र अक्टोबरमा यसको प्रभाव चरममा पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। त्यसपछि भने यसको प्रभाव क्रमशः कमजोर हुने सम्भावना छ।

यस्तै, भूमध्यरेखीय एटलान्टिक महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम पनि सामान्यभन्दा बढी रहने अनुमान गरिएको छ। प्रशान्त, हिन्द र एटलान्टिक महासागरमा एकैपटक देखिएका असामान्य अवस्थाले विश्वको मौसमी प्रणालीलाई थप जटिल बनाउन सक्ने मौसमविद्हरूको आकलन छ।

कृषि, पानी र स्वास्थ्यमा पर्न सक्छ असर

शक्तिशाली अल निनोका कारण गर्मी, खडेरी तथा भारी वर्षाजस्ता चरम मौसमी घटनाको जोखिम बढ्न सक्छ। यसको प्रभाव कृषि, खानेपानी, ऊर्जा, स्वास्थ्य, व्यापार र पारिस्थितिक प्रणालीसम्म पर्न सक्ने देखिन्छ। विशेषगरी वर्षामा निर्भर कृषि प्रणाली भएका मुलुकमा खडेरी वा वर्षाको असामान्य वितरणले उत्पादनमा असर पार्न सक्छ। अर्कोतर्फ अत्यधिक वर्षा हुने क्षेत्रमा बाढी, पहिरो र अन्य विपद्को जोखिम बढ्न सक्छ।

तर कुनै एउटा चरम मौसमी घटना अल निनोका कारण मात्रै भएको निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने मौसमविद्हरू बताउँछन्। स्थानीय मौसम प्रणाली, समुद्री अवस्था र अन्य जलवायु कारकले पनि त्यस्ता घटनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यसकारण सन् २०२६ को अन्त्यतिर शक्तिशाली बन्दै गएको अल निनोले विश्वभर सम्भावित गर्मी, खडेरी, भारी वर्षा र बाढीका जोखिमप्रति पूर्वतयारी बढाउनुपर्ने संकेत दिएको छ।